Streita | Mín líðan | Sálfræðiþjónusta á netinu

Hvað er streita?

Streita

Streita er eðlileg tilfinning sem allir finna fyrir á einhverjum tímapunkti í lífinu. Streita er viðbragð líkamans við andlegu, líkamlegu eða tilfinningalegu álagi. Við getum fundið fyrir streitu í ýmsum aðstæðum, t.d. þegar mikið álag er á okkur í vinnu eða einkalífi, þegar við þurfum að taka mikilvægar ákvarðanir eða klára verkefni í vinnunni á stuttum tíma, þegar samband okkar við maka gengur illa eða þegar við förum yfir fjármál heimilisins. Fólk finnur fyrir streitu við mismunandi aðstæður og það sem kallar fram streitu hjá einni manneskju hefur ekki endilega áhrif á einhvern annan.

Streituvaldandi aðstæður eru hluti af daglegu lífi. Streita er ekki alltaf slæm, hæfileg streita getur verið mjög hjálpleg, til dæmis þegar við þurfum að halda ræðu og það gengur frábærlega. Það getur verið streituvaldandi, en veitir okkur líka ánægju. Streita hvetur okkur áfram, hjálpar okkur að mæta áskorunum, skerpir athygli okkar og við stöndum okkur oft best og náum mestum árangri þegar við finnum fyrir örlítilli streitu. Hún hjálpar okkur að bæta frammistöðu okkur, t.d. að undirbúa okkur fyrir atvinnuviðtal, klára verkefni, læra fyrir próf, undirbúa fyrirlestur, fara á fund, undirbúa okkur fyrir stefnumót eða æfa okkur fyrir íþróttamót.

 

Óhófleg streita

Þegar streita verður viðvarandi og truflar daglegt líf er hún ekki lengur hjálpleg. Þegar við erum undir miklu álagi í langan tíma getur það haft slæm áhrif á okkur og valdið því að við erum með sífelldar áhyggjur, þráðurinn verður styttri, við getum átt erfitt með að einbeita okkur og átt í erfiðleikum með svefn. Líkami okkar ræður við minniháttar streitu en langvarandi, viðvarandi og óhófleg streita getur gert okkur erfiðara fyrir að takast á við daglegt líf og dregið úr lífshamingju okkar. 

Með því að þekkja eigin einkenni streitu eigum við auðveldara með að meta hvenær við finnum fyrir „eðlilegri streitu” og hvenær ástandið gæti talist sem vandamál. Einkenni streitu eru mismunandi milli fólks en geta verið eftirfarandi:

Dæmi um einkenni streitu

Áhyggjur, ótti og vanlíðan

Að finna fyrir áhyggjum gagnvart fortíð, nútíð og framtíð ásamt almennri vanlíðan.

Neikvæðar hugsanir

Að gagnrýna sjálfan sig á ósanngjarnan hátt ásamt því að gera miklar kröfur til sín.

Þreyta og úthaldsleysi

Að finna fyrir þreytu yfir daginn og endast stuttlega í því sem fólk tekur sér fyrir hendur.

Eirðarleysi og óróleiki

Erfiðleikar með að vera kyrr.

Einbeitingarerfiðleikar

Eiga erfitt með að halda einbeitingu og finnast erfitt að taka ákvarðanir.

Minniserfiðleikar

Eiga erfiðara með að muna hluti.

Svefnerfiðleikar

Að finnast erfitt að sofna eða halda sér sofandi, vakna fyrr en venjulega og geta ekki sofnað aftur eða aukin svefnþörf.

Að vera uppspenntur

Að vera sífellt á verði og eiga erfitt með að ná sér niður.

Skapsveiflur

Mismunandi tilfinningar koma og fara hratt.

Ýmis líkamleg einkenni

Að finna fyrir líkamlegum einkennum (sjá nánar hér fyrir neðan).

Aukinn pirringur, reiði, depurð og/eða kvíði

Að finna fyrir líkamlegum einkennum (sjá nánar hér fyrir neðan).

Hvað gerist í líkamanum þegar við finnum fyrir streitu?

Þegar við teljum okkur vera í hættu undirbýr líkami okkar sig til að takast á við hættuna. Þetta lífeðlisfræðilega streituviðbragð kallast berjast-eða-flýja viðbragðið (fight-or-flight response) og er svörun líkamans við einhvers konar streituvaldi.

Þegar við stöndum frammi fyrir hættulegum aðstæðum getum við barist (þ.e. tekist á við óttann) eða flúið (þ.e. forðast óttann). Þetta viðbragð þjónaði mikilvægum tilgangi áður fyrr þegar forfeður okkar lentu í hættulegum aðstæðum, t.d. andspænis villtum dýrum. Ef að ljón varð á vegi þeirra þurftu þeir annað hvort að flýja ljónið eða berjast við það. Þannig að þetta viðbragð gerir okkur kleift að takast á við mögulega hættu. Þó að ólíklegt sé að við hittum villt dýr á förnum vegi hefur hættan breyst. Við upplifum t.d. hættu þegar mikið álag er á okkur, þegar við þurfum að fara í búð eftir vinnu með börnin eða þegar við þurfum að skila mikilvægu verkefni í skólanum.

Þegar að við teljum okkur vera í hættu finnum við fyrir streitu og líkamsstarfsemi okkar breytist. Líkaminn framleiðir streituhormón og við finnum fyrir ýmsum líkamlegum einkennum sem er ætlað að hjálpa okkur að takast á við hættulegar aðstæður:

  • Hraðari hjartsláttur. Hjartað slær hraðar sem leiðir til þess að blóðið rennur hraðar um æðar okkar.
  • Doði og/eða kuldi í höndum og fótum. Blóðið fer úr ystu útlimunum (fingrum og tám) og andlitinu og færist til stóru vöðvanna. Okkur getur þá orðið kalt á útlimunum.
  • Hraðari öndun. Öndunin verður hraðari (og oft grynnri) svo súrefnisupptaka líkamans aukist og við fáum meiri orku. Það getur leitt til oföndunar, andþyngsla, svima, brjóstverks, kökk í hálsi, köfnunartilfinningar og erfiðleika með að kyngja. Það veldur okkur þó engri líkamlegri hættu.
  • Vöðvaspenna. Vöðvarnir spennast svo við séum fljótari að bregðast við. Við stífnum oft í öxlunum, finnum fyrir titringi eða skjálfta, fáum hausverk eða finnum fyrir öðrum verkjum.
  • Sviti. Við svitnum svo að líkaminn geti kælt sig. Þess vegna fáum við oft kulda- eða hitahroll eða svitnum í lófunum.
  • Meltingartruflanir. Líkaminn slekkur á meltingarkerfinu. Blóðið fer frá meltingarkerfinu og til stóru vöðvanna sem getur leitt til munnþurrks, ógleði, fiðrings í maganum eða niðurgangs.
  • Einbeitingarerfiðleikar. Skynfærin skerpast og við erum meira á varðbergi sem getur leitt til sjóntruflana. Athyglin fer að hættunni og hugsunin verður hraðari sem hjálpar okkur að taka hraðar ákvarðanir. Því getur verið erfitt að einbeita sér að öðru.
  • Önnur einkenni. Önnur líkamleg einkenni geta verið þreyta, svefnerfiðleikar, máttleysi, skjálfandi rödd, spennt raddbönd, roði, tíð þvaglát og​ minni kynhvöt. Að auki getur fólk fundið fyrir depurð og pirringi.

VILTU RÆÐA VIÐ SÁLFRÆÐING AUGLITI TIL AUGLITIS?

Sálfræðiviðtöl á netinu

Hjá Mín líðan getur þú fengið aðstoð við að draga úr streitu með fjarviðtölum. Fjarviðtöl eru 50 mínútna myndfundir þar sem þú átt samskipti við sálfræðing augliti til auglitis með öruggum hætti í gegnum internetið. Fjarviðtöl eru eins og sálfræðiviðtöl á stofu, eini munurinn er sá að þú átt samskipti við þinn sálfræðing í gegnum netið. Í fjarviðtölum getur þú fengið aðstoð við hvers konar sálrænum vanda, t.d. einkennum þunglyndis, kvíða (t.d. félagskvíða, almenns kvíða, ofsakvíða og heilsukvíða), lágu sjálfsmati og áfallastreitu. Flest stéttarfélög og margir vinnuveitendur niðurgreiða sálfræðikostnað.

Sálfræðingar Mín líðan nota aðeins gagnreyndar aðferðir sem rannsóknir hafa sýnt að eru árangursríkar við að draga úr einkennum streitu. Samkvæmt klínískum leiðbeiningum á Íslandi er mælt með hugrænni atferlismeðferð sem fyrsta meðferðarúrræði við flestum gerðum sálræns vanda.

Í sálfræðiviðtölum hjá Mín líðan er byrjað á að fara yfir og kortleggja vítahring streita, skoðað er hvaða þættir viðhalda henni og vítahringurinn brotinn upp með hjálplegum, gagnreyndum aðferðum.

Bókaðu fyrsta sálfræðiviðtalið strax í dag

Hvernig bóka ég fjarviðtal?

Veldu sálfræðing

Þú velur sálfræðing sem þú vilt hefja meðferð hjá. Hjá Mín líðan starfa reyndir sálfræðingar sem veita þér persónulega og góða þjónustu.

Bókaðu tíma

Þú nýskráir þig og fyllir út upplýsingar um þig. Þinn sálfræðingur hefur samband við þig og þið finnið tíma fyrir fjarviðtal.

Mættu í fjarviðtal

Þú skráir þig inn á heimasvæðið þegar viðtalið er að hefjast, ferð í myndfundakerfið og byrjar fjarviðtalið með þínum sálfræðingi.